خانه طراحان انقلاب اسلامی

صفحه وبلاگ خانه طراحان انقلاب اسلامی

دقتِ دیدن


يكشنبه, ۱۸ اسفند ۱۳۹۲، ۰۱:۵۰ ب.ظ

در شمارۀ پیشین دربارۀ عناصر بصری و تعریف آن‌ها سخن گفتیم. در این شماره در تلاشیم تا با مشاهدۀ نمونه‌های بیشتر، چگونگی حضور این عناصر در آثار تجسمی را بررسی کنیم.

 

همان‌طورکه گفته شد «نقطه» تجزیه‌ناپذیرترین جزء بصری است که دلالت بر مکان دارد.

نقطه درواقع، کانون‌توجه مخاطب را شکل می‌دهد. در مثالی ساده، یک صفحۀ سفید هیچ کانون توجهی ندارد و تمام آن ارزشی یکسان دارد؛ اما به‌محض ورود یک نقطه به کادر شما کانون توجه شکل می‌گیرد.

البته گاهی یک خط بانی توجه کادر شماست؛ اما غالباً از توجه با عنوان نقطه یا کانون یاد می‌شود.

اثر هنری که در برابر دیدگان مخاطب قرار می‌گیرد، به‌ویژه آثار دوبعدی، به یک‌باره دیده نخواهد شد. درواقع، می‌توان برای نگاه مخاطب تا درک نهایی اثر مراحلی قائل شد. معمولاً نقطه یا نقاطی در اثر تجسمی ابتدا و پیش از همه دیده می‌شود. البته مکان‌هایی از کادر شما شانس بیشتری برای دیده‌شدن خواهد داشت که در بخش ترکیب‌بندی مفصل به آن می‌پردازیم. بعد از نقاط اولیه، نقاط ثانویه و... تا به آخر دیده می‌شود. درواقع، چشم مخاطب باید هدایت شده تا اثر هنرمند به‌طور کامل دیده و فهمیده شود.

 

در نقاشی نیز سبک‌های مختلفی که به استفادۀ ساده و بی‌دغدغه از عناصر بصری معتقد بودند، رفته‌رفته پس از قرن نوزدهم، پدیدار شدند و شاید بتوان ادعا کرد که تا به امروز نیز ادامه دارند.

در این فرایند، عناصر بصری نقش اصلی را بازی می‌کنند. حضور نقاط به‌عنوان کانون‌های توجه و خطوط به‌عنوان جدا‌کننده و هدایت‌کننده‌های بصری و... است که در ادامۀ مطلب توضیح خواهیم داد. البته نکات دیگری ازجمله رنگ، بافت، کنتراست و... درصورت حضور در اثر تجسمی گاهی بر عناصر پیشی می‌گیرند.

 

گاهی می‌توان عیناً از خود عناصر بصری برای ساخت اثر تجسمی بهره برد. برای نمونه تصویر زیر، پوستری است اثر جوزف مولر بروکمن گرافیست آلمانی‌تبار.

در این پوستر به‌وضوح و بدون هیچ گزافه‌گویی نقاط سیاه که رفته‌رفته تبدیل به سطح می‌شود، به‌عنوان عناصر اصلی موجود در پوستر وظیفۀ جلب توجه و اطلاع‌رسانی را به‌عهده گرفته ‌است.

شما چنین استفاده‌ای را به‌ویژه در سبک سوئیس در پوستر می‌توانید مشاهده کنید؛ استفادۀ بسیار ساده از عناصر بصری، نقطه، خط، سطح و حجم.

 

طراح: جوزف مولر بروکمن

Mueller Brockmann

به حضور نقاط مربعشکل در ساخت و ترکیببندی پوستر توجه کنید

 

 

 

 

 

 

 

 

گاهی استفاده از عناصر بصری به‌صورت مستقیم و ساده صورت نمی‌پذیرد. درواقع، عناصر پیچیده‌تری نقش عناصر بنیادین را برعهده می‌گیرند. در عکس زیر که اثری از هنری کارتیه برسون است، دو فیگور میان تصویر را که نقطۀ توجه کادر محسوب می‌شود، می‌توان به‌نوعی دو نقطۀ بصری در کنار یکدیگر فرض کرد.

البته تفکیک عناصر بصری از یکدیگر در این وضعیت مشکل خواهد بود؛ اما چیزی که حائز اهمیت است، درک ما از حضور عناصر بصری در اثر تجسمی است.

 

عکاس: هانری کارتیه برسون                  

Henri-Cartier-Bresson

 

تجزیه تصویر براساس خط و نقطه

 

 

 

 

 

 

 

 

عکاس: رابرت کاپا

Robert Capa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در این عکس هم شما می‌توانید به‌راحتی حضور عناصر بصری را در سازماندهی قاب تصویر دنبال کنید.

حضور سربازان در پشت دو مانع ضرب‌دری شکل کاملاً نقطۀ توجه کادر را شکل داده است.

 

عکاس: انسل آدامز

Ansel Adams

کشاورزان درحال برداشت محصول

مانند نقاطی پراکنده روی خطوط موازی

کشتزار قرار گرفته‌اند که به عمق می‌روند.

 

 

 

 

 

 

 

 

حضور خط نیز در اثر تجسمی مانند نقطه می‌تواند مستقیم یا ضمنی باشد.

همان‌طورکه گفته شد خطوط، درواقع از امتداد و کنارهم‌بودن نقاط ساخته می‌شود. خطوط، بسیار بیان‌گراست و با ارزش‌های متفاوتی در آثار تجسمی ظاهر می‌شود.

حضور مستقیم خطوط برای نخستین بار شاید در بازنمایی انسان و حیوانات ازطریق خطوط کناره‌نما بوده باشد، کاری که امروزه نیز توسط بسیاری از طراحان انجام می‌پذیرد.

درواقع، حضور خط به‌ویژه در طراحی بسیار پررنگ است.

 

تصویر روبه‌رو:

نقاش: اگون شیله

استفاده از خطوط کاملاً بیان‌گرا و شخصی در ایجاد یک تصویر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 نقاش: پل کله

 حضور خط در آثار مدرن بسیار آزاد و رها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کاربرد خطوط در عکاسی بیشتر ضمنی است. خط برخلاف نقطه، بیان‌گر حرکت و پویایی است و به‌خوبی می‌تواند چشم را هدایت کند؛ البته حالت‌های مختلف خطوط معناها و احساسات متفاوتی را منتقل می‌کند.

به‌طور مثال، خطوط مورب نمایان‌گر تحرک، اضطراب، تعلیق و... است. خطوط عمودی احساس قدرت و ایستایی و استواری را نشان می‌دهد.

 

عکاس: دروتی لانگ

Dorothea Lange

استفاده از خط و توجه به آن به‌ویژه در عکاسی

 کمک بزرگی در ترکیب‌بندی عکس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عکاس: هانری کارتیه برسون

Henri-Cartier-Bresson

محیط اطرف ما پر است از انواع خطوط

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خط مورب جدول کنار خیابان، خطوط میله‌های یک راه پله، خطوط عمودی و افقی حاصل از کنار یکدیگر قرار‌گرفتن دیوارها، آجرها و... همه و همه خطوطی هستند که در این عکس می‌توان یافت. خطوطی با ویژگی‌ها و ارزش‌های متفاوت.

 

عکاس: هانری کارتیه برسون

Henri-Cartier-Bresson

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گاهی شاید خطوط را در عکسی بتوان احساس کرد. به‌این معنا که خود خط در تصویر به‌طور واضح دیده نشود؛ اما کنار هم قرارگرفتن سرهای تعدادی بچه با وجود خط لبۀ راه‌پله می‌تواند توهمی از حضور خطی پیچان ایجاد کند.

 

پوستر فلش ها

 طراح نامعلوم

 

و اما چند نمونه استفاده از سطح و حجم در طراحی هنرهای تجسمی تقریباً تمام آنچه دربارۀ نقطه و خط گفته شد، دربارۀ مابقی عناصر تجسمی نیز صدق می‌کند.

 

نقاش:  ژرژ براک      

یکی از سبک‌هایی که به‌طور گسترده از سطح استفاده می‌کند، سبک کوبیسم است. 

 

                 
 

   طراح: ایکو تاناکا                                                 طراح: شیگئو فوکودا 

 Shigeo Fukuda                                                    Ikko Tanaka

طراح و گرافیست ژاپنی                                            طراح و گرافیست ژاپنی

 

کاربرد حجم در آثار تجسمی نیز مانند دیگر عناصر بصری بسیار متنوع است.

اگر تمامی آثار حوزۀ هنرهای تجسمی را جزو مجسمه‌سازی دو بعدی فرض کنیم؛ نمایش حجم درواقع، نوعی بازنمایی حجم خواهد بود. این بازنمایی می‌تواند دقیقاً آنچه باشد که در طبیعت است. مانند زمانی که شما سعی می‌کنید گلدانی را به واقعی‌ترین صورت ممکن نقاشی کنید.

اما زمانی تقلید و بازنمایی صرف از طبیعت هدف هنرمند نیست؛ بلکه او می‌خواهد تا حجم به‌طور ویژه در اثرش دیده شود.  مانند توهمی که از سطح یا بعد در آثار هنرمندان آپ آرت دیده می‌شود یا حجم نمایی آثار هنرمندان فراواقع‌گرا (سورئالیسم).

 

هنرمند: موریس اشر

Maurits Cornelis Escher

اشر، از هنرمندانی است که توهم بعد و حجم به‌طور ویژه در آثارش دیده میشود.

درواقع، علت شهرت او ساخت چنین تصاویر لازمان و لامکانی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 نقاش:  وکتور وازارلی

Victor Vasarely   

 از هنرمندان سبک آپ آرت یا هنری که براساس خطای دید ایجاد شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 نقاش: رنه مگریت 

  René Magritte 

 هنرمند سبک سورئالیسم. 

این هنرمندان با نمایش طبیعی و دقیق، اشیایی ناملموس در کنار یکدیگر فضایی فراواقعی می‌سازند.    

 

 

تصویر روبه‌رو پوستری طراحی‌شده با بازنمایی حجم یک مکعب.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هر هنرمندی در هر رشته‌ای از هنر که فعال باشد، به‌ناچار با عناصر بصری سرو‌کار خواهد داشت. اثر هنری ما در هر سبک و سیاقی که باشد از همین عناصر زاییده و ساخته شده است؛ لذا باتوجه‌به حضور این عناصر می‌توان از آن‌ها صحیح و خلاقانه استفاده کرد.

تمرین مناسب برای بالابردن توان و فهم ما در کاربرد صحیح این عناصر بررسی آثار بزرگان هنر است.

                                                       

  • موافقين ۰ مخالفين ۰
  • ۹۲/۱۲/۱۸
  • ۱۱۷۷ نمايش

نظرات (۰)

هيچ نظري هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
تجدید کد امنیتی